Kazuo Ishiguro: “Nie opuszczaj mnie” – opis, omówienie, recenzja, analiza, rekomendacja
20 listopad, 2026 10:40 Zostaw komentarz
Kazuo Ishiguro – Nie opuszczaj mnie to znakomicie napisana powieść, mająca w sobie coś z Procesu Kafki, podobną atmosferę, ciążące na bohaterach przeczucie czegoś, co nadejdzie. Dzieło jest dystopią, utworem wyrażającym obawy, nawet lęk przed nadchodzącymi w świecie zmianami. Nie mówi o przejęciu naszego życia przez sztuczne inteligencje. Fabuła i kreacje postaci oparte zostały na innym rozwiązaniu, które być może ludzkość porzuciła, a może pozostawiła na boku jedynie na chwilę. W najgłębszym sensie, u samych swoich podstaw jest egzystencjalnym, alegorycznym, może nawet parabolicznym dziełem o losie każdego człowieka. Warto przeczytać, to historia z pozoru inna niż wiele Wam znanych.
Pisarz opowiedział nam w oryginalny sposób o miłości, wchodzeniu w dorosłość, poznawaniu przeznaczenia, oswajaniu grozy życia, o wierności i zdradzie, o rolach opiekunów, chronieniu dzieci przed trudnymi prawdami, godzeniu się z przemijaniem, o trwonieniu cennych chwil, błądzeniu w labiryntach półprawd i niepewności, o złudnych nadziejach, o wierze w to, że kochanie kogoś ma moc ocalenia.
O niezwykłości tej literackiej perły współdecyduje dotkliwa, niezwykle sugestywna, przejmująca świadomość życia u narratorki w chwili sporządzania zapisu wspomnień i odczuć z teraźniejszości.
Coś to takiego jest, że ze „zwykłego” picia herbaty Japończycy potrafią zrobić misterium. To pomyślcie Państwo sami, co mogą uczynić z przeżywaniem zapamiętanej przeszłości. Tak mi się nieprzypadkowo chyba skojarzył ów ceremoniał.
Kiedy przeczytacie utwór i jak ja teraz będziecie starali się go w pełni zrozumieć i docenić, pomyślcie o „drodze herbaty”, ceremonii, która wymaga zgody z naturą i wyciszenia, duchowego oczyszczenia serca oraz przestrzeni, wewnętrznego spokoju, życzliwości obecnych wobec siebie i w stosunku do przedmiotów, uwagi i skupienia, oddalenia od zgiełku codzienności.
Akcja toczy się w Anglii, ale autor jest z pochodzenia Japończykiem.
Kazuo Ishiguro w „Nie opuszczaj mnie” dał nam także studium dojrzewania nastolatków. Wydaje mi się, że dobrych, wnikliwych, uczciwych i prawdomównych dzieł o tym trudnym okresie wchodzenia w życie, zmagania się z doświadczeniem biologicznej presji seksualności, wynikającego stąd wstydu, zagubienia wciąż jest chyba za mało. Trudno sterować popędem, a jakże trudno budować więź opartą na głębokim, intuicyjnym rozumieniu, bliskości, zaufaniu, wizji przyszłości i wspólnych wartościach.
A ja znów nie wiem, jak Wam przedstawić rekomendowaną pozycję, w tym przypadku „Nie opuszczaj mnie”, by wiele nie zdradzić, ale też nie zostawić Szanownych Czytelników ze stekiem ogólników bez wyrazu. Historia toczy się wolno, chwilami ma się wrażenie, że za wolno. Kiedy odbiorca dowiaduje się, jaka przyszłość czeka bohaterów, Kathy, Ruth, Tommy’ego i innych, nie potrafi pojąć, dlaczego się nie buntują, nie konspirują, nie spiskują. Ma ochotę spytać, czy to nie wpływ azjatyckiej, japońskiej może kultury posłuszeństwa, poddaństwa, uległości. Z czasem jednak to wrażenie irytacji ulatnia się, blednie.
Przecież wiesz, Czytelniczko, Czytelniku, Pożeraczko Fabuł, Konsumencie Książek, że nie pisze się ich o żadnych Onych, nawet, gdy akcję umieszczono na dalekiej planecie, w odleglej przyszłości…Nie, nie, nie… To zawsze jest o nas. No więc właśnie: buntujecie się? Buntujemy? Znamy przecież czekający wszystkich koniec. Co nas czeka? Czy ktoś ten nasz świat zaplanował, role nam napisał? Jak wielkie jest pole naszego wyboru? I czy bunt miałby jakikolwiek sens?
Taki miałem przewrotny pomysł, by zamieścić fotkę ze sztućcami, ale w sklepie zobaczyłem pałeczki, chyba bardziej stosowne przybory w tym przypadku dla “pożeraczy książek, konsumentek fabuł” 🙂
Powiem tak, lektura „Nie opuszczaj mnie” czasem boli, ale, jak mi się wydaje, jest to ból uwalniający.
Niedużo ujawnię, gdy powiem, że autor wnikliwie pokazuje złożoność, niejednoznaczność relacji rówieśniczych dzieci, nastolatków, młodych dorosłych. Wyłaniają się one z przekazu wrażliwej, a jednocześnie skrupulatnej, dokładnej Kathy. Dystans, z jakim to czyni, wynika z czasu, perspektywy sytuacji narracyjnej, ale też z faktu, że wychowankowie ośrodka w Hailsham poddawani byli manipulacji, dyskretnemu sterowaniu, formowaniu. Hodowano ich w konkretnym celu. Kathy wspomina przeszłość. Odtwarza ją z pamięci z dystansem, ostrożnością, a może i nieufnością właściwą także ludziom, którzy kiedyś byli ofiarami gaslightingu, zniekształcania faktów w ich odbiorze, izolowania od prawd dla nich fundamentalnych.
Kathy, Ruth i Tommy przeszli swoją drogę razem, zbliżyli się do siebie. Uwaga: dzielę się wrażeniami. Nie uważam, że dobrze wszystko odczytałem. Jakoś tak dziwnie bywa, że u niektórych pojawia się potrzeba zaopiekowania się kimś, swego rodzaju miłość. Nie wiadomo, skąd się bierze. Dlaczego Kathy postanowiła trochę pomatkować Tommy’emu, gdy najpierw budził u niej politowanie? Narratorka dostrzegła też chyba w Ruth kogoś w rodzaju przewodnika stada i umiała docenić jej dążenie do ochrony pozostałych. Niestety, w bliskich relacjach pojawia się też zdrada, manipulacja, subtelne „wypychanie” kogoś, zwłaszcza tam, gdzie w grę wchodzi jakaś wygrana, wartość, sukces, podziw, uznanie, wybór. W układzie tych trojga także się to działo. Troszczyli się o siebie, Ruth częściej dystansowała się, starała zdominować pozostałych. Kathy raz oddalała, kiedy indziej chroniła. Tommy nieoczekiwanie dla niej ujawniał mądrość, dojrzałość, jakiej wcześniej u niego nie podejrzewała, a może wyczuwała jednak u przyjaciela dużo dawniej dzięki intuicji. Bohaterowie zbliżają się do siebie i oddalają, badają reakcje i uczucia, podatni są na zranienia i urazy.
Dzieciaki miały tylko siebie, czasem za uniknięcie samotności trzeba zapłacić wysoką cenę, a przecież wychowankowie Hailsham i ośrodków pełniących podobne zadania nie mieli rodziców, krewnych, przyjaciół spoza tych miejsc.
A to próbka taka z momentu, gdy gromadkę bohaterów przeniesiono na farmę, na której oczekiwali mającego ich spotkać przeznaczenia: „(…) gdzieś pod spodem, w głębi ducha, tacy właśnie pozostaliśmy: zatrwożeni otaczającym nas światem i – niezależnie od tego, jak bardzo sobą za to gardziliśmy – nie do końca gotowi opuścić jedno drugiego.” (s. 145)
Przeciwna strona, czyli organizatorzy życia w Hailsham, wychowawcy, tajemnicza Madame pod koniec opowieści Kathy dostaną szansę przedstawienia swojej wersji historii życia połączonego z podopiecznymi. Pokażą to, czego wcześniej nie było widać i pomogą zrozumieć Kathy, Ruth i Tommy’emu, że nie dotknęła ich najgorsza z wersji czekającego na takie dzieci losu. Dowiemy się, że podarowano nieszczęśnikom dobre dzieciństwo, naukę w elitarnej szkole. Po co to zrobiono? Jakie moralne dylematy i intencje towarzyszyły założycielom i patronom tej instytucji?
Przecież nie zdradzę, ale przypomnijcie sobie, jak czasem Wasi stroskani rodzice, targając na plecach trud codzienności, powiadali, że chcą Wam dać beztroskie dzieciństwo, radość, więcej szans na przyszłość. Czy widząc ich przygnębienie, obawy o jutro, zmęczenie, irytację, czasem wściekłość, rozkoszowaliście się tą beztroską?
No właśnie, nie jest trudno dostrzec w tej historii paraboliczną opowieść o nas. Forma przypowieści w Nowym Testamencie ułatwiała przekazanie treści trudnych do przyjęcia z powodu prostoty umysłów odbiorców, analfabetów w większości. Tu jest inaczej. Mówienie nie wprost umożliwia odarcie tematu z towarzyszących mu zwykle znieczulających osłonek, łagodzących, zabezpieczających przed szokiem izolacji. Kto ma ochotę spojrzeć w głąb, czyni to wyłącznie na własną odpowiedzialność.
Ostatnie zdanie z powyższego akapitu to niedokładny cytat z „Portretu Doriana Greya” Poniżej podam Wam fragment w dokładnym brzmieniu w tłumaczeniu Pani Marii Feldmanowej: Wszelka sztuka jest zarazem powierzchnią i symbolem. Kto sięga pod powierzchnię, czyni to na własną odpowiedzialność. Kto odczytuje symbol, czyni to na własną odpowiedzialność.
W wielkim mroku można czasem zobaczyć coś z niezwykłą jasnością.
Książkę chyba najbardziej polecam dojrzałym czytelnikom. Przyjemnie będzie spojrzeć na swoje życie z perspektywy i w sposób, jakie daje nam Kazuo Ishiguro. To też pomoc w próbach rozumienia nastolatków.
Na marginesie, taka mi się myśl zaplątała w umyśle. Oczywiście, fachowcy mają wyjaśnienia dla nadpobudliwości, niepokojów młodych ludzi, emocjonalnych wybuchów. Neurobiologia tłumaczy je znakomicie. A może jest też szczypta prawdy w tym, że nastolatkowie muszą spojrzeć w oczy wielu trudnym prawdom, które, oczywiście, docierały do nich jeszcze w dzieciństwie, ale czekająca dorosłość to już gra na innych zasadach.
Tommy, Kathy i inni podjęli, oczywiście, w pewnym momencie próbę uzyskania odroczenia, oddalenia tego, co miało ich nieuchronnie spotkać. Pytanie, czy wierzyli w sens tej walki. Ile było w niej chęci uspokojenia lęku, że się nie spróbowało, a ile prawdziwej nadziei i wiary, że może się udać?
Fajna jest to powieść, inna niż te, które czytałem. Pani w księgarni powiedziała, że japońska literatura jest specyficzna. Ok, może w „Nie opuszczaj mnie” unosi się w powietrzu groza, a czytelnika niepokoi pewnego rodzaju „zamrożenie”, pozorna obojętność ofiar smutnego przeznaczenia? Dobrze, że można spotkać oryginalne dzieła sztuki słowa.
Powieść czyta się z wielką satysfakcją wstecz, w myślach, kiedy już przebiegło się cały tekst od początku do końca. Warto więc korzystać z zakładek i ołówka, by szybciej wracać do ważniejszych momentów. Powtórna lektura w przypadku „Nie opuszczaj mnie” musi dostarczyć mnóstwo przyjemności.
Kathy przetrwała najdłużej. Starała się dobrze wykonywać swoją pracę. Wypełniła swój obowiązek. Była użyteczna. System ją docenił.
Kath, przenikliwa, pełna godności, uważna, wrażliwa opiekunka.
Każde z trójki idących naprzeciw przeznaczeniu krzepiło się zapewne w duchu przekonaniem, że jest o coś lepsze, że więcej wie, że mężniej, odważniej stawi czoła nieuniknionemu. W naszych postawach wobec siebie nawzajem też jest często więcej arogancji, tryumfalizmu, pogardy dla innych, uciekania w samotność zamiast głębokiego współczucia, zrozumienia, życzliwości i spokojnego towarzyszenia, obecności.
I zostawię Was z pytaniem: czy rację miała Madame mówiąc: „Widziałam nadchodzący raptownie świat. Owszem, bardziej naukowy, racjonalny. Radzący sobie ze starymi chorobami. Bardzo dobrze. Lecz jednocześnie świat, który jest surowy i okrutny.” (s. 317)
No to pa 😊
Chciałoby się powiedzieć: miłego dnia 😊
P.S.
Uważam, że znakomitym kontekstem dla „Nie opuszczaj mnie”, a zarazem puentą, swoistym komentarzem do tego wpisu będą słowa Zbigniewa Herberta z eseju „Martwa natura z wędzidłem”. Autor przywołał je z listu Johannesa Vermeera, tak, „tego” Vermeera, choć kwestionowana jest autentyczność odnalezionego pisma malarza, które kierował do przyrodnika, mającego poważne zasługi w udoskonalaniu mikroskopu.
„Naszym zadaniem nie jest rozwiązywanie zagadek, ale uświadomienie ich sobie, pochylenie głowy przed nimi […]. Jeśli dobrze rozumiem moje zadanie, polega ono na godzeniu człowieka z otaczającą rzeczywistością, dlatego ja i moi cechowi bracia powtarzamy nieskończoną ilość razy niebo i obłoki, portrety miast i ludzi[…] Pozwól […], że będziemy mówili światu słowa pojednania…”
Cytuję z wydania Fundacji Zeszytów Literackich, Warszawa, 2003 rok.
Mam nadzieję, że coś z najważniejszych prawd o książce Kazuo Ishiguro udało mi się tu zawrzeć, na pewno nie wszystko. Chciałbym, żeby ten chaotyczny trochę wpis zaintrygował Was tak, że po powieść sięgniecie. Wierzę, że nie zdradziłem za dużo.
Zachęcam, oczywiście, do polubienia fanpejdża na Facebooku. Klasykę literatury i filmu znajdziecie łatwo. Jeśli doceniacie moją pracę, podeślijcie link znajomym. Udostępnijcie, jeśli widzicie w materiałach jakąś wartość i chcielibyście, by pozostały w sieci i rozrastały się.
Szczególnie cieszą mnie wizyty młodzieży szkolnej, studentów, nauczycieli, rodziców, ponieważ moja zawodowa aktywność właśnie z nimi się splotła.
Poniżej garść linków do materiałów w bazie wiedzy, ale korzystajcie także z alfabetycznego spisu treści na dole każdej strony, z okienka wyszukiwarki (lupka). W dziale „Jak pisać?” ósmoklasiści i maturzyści znajdą poradniki-samouczki przygotowujące do napisania prac egzaminacyjnych.
Kliknięcie w piórko, w moje imię i nazwisko przekieruje Was na stronę główną, początek wpisów. Dział „Film” znajdziecie pod zakładką „Blog”, która po najechaniu kursorem rozsuwa się.
Linki do opisów, omówień, analiz na zachętę 😊
„Biały oleander” – film oparty także na relacji bohaterki z przeszłości, o tym co spotkało ją w dzieciństwie i jak ukształtowało jej życie… o wydarzeniach, na które nie miała wpływu
„Moon” – rzecz warta Waszej uwagi, mało znany film, ale gdybym ujawnił, co łączy go z „Nie opuszczaj mnie”, powiedziałbym kilka słów za wiele o książce
„Skazani na Shawshank” – to już często wymieniany na listach klasyki kina obraz przedstawiający mężczyzn, którzy ponieśli ogromne straty w życiu, nie przez każdego z nich zawinione i musieli znaleźć drogę do zgody ze światem i samymi sobą
„Forrest Gump” – wybór dla miłośników kina oczywisty, rzecz o odnajdywaniu swojego miejsca przez tych, którym tajemniczy los odebrał tak wiele
„Co gryzie Gilberta Grape’a” – podobnie jak powyżej: o młodych ludziach doświadczonych przez układające się niekorzystnie dla nich zdarzenia rodzinne, przez choroby, ale zachowujących w sobie dobro i miłość
„Przełęcz ocalonych” – o wielkim męstwie człowieka, który poczucie bezpieczeństwa, ładu utracił już w dzieciństwie, ale zbudował sobie drogę do życia na własnych zasadach
„Dym” – poetycka chwilami, filmowa opowieść o wolno toczącym się życiu zwykłych ludzi, potrafiących dostrzec magię chwili, wspierających się i uśmiechających pomimo spotykających ich przykrości, a niekiedy nawet rzeczywistego cierpienia
„Buntownik bez powodu” – zapomniany dziś nieco, ale znakomity film o bólach nastolatków wkraczających w dorosłość, o niezrozumieniu, samotności, rywalizacji, przyjaźniach
„Czas Apokalipsy” – dzieło na motywach „Jądra ciemności” Józefa Conrada Korzeniowskiego, rzecz o mrokach ludzkiej duszy, o kryjącym się w niej złu, o wędrówce do kresu, ale… dla miłośników kina akcji: niezapomniane klasyczne też sceny batalistyczne i cytaty, których kinomaniak nie może nie znać
„Człowiek którego nie było” – ciekawa historia kogoś, kto podejmując walkę z losem, wciąż przegrywał, próby nadania życiu jakiegoś kierunku czy sensu kończyły się dla niego fatalnie i w końcu łagodna rezygnacja, zgoda na nieprzychylność ludzi oraz wypadków okazały się jedyną słuszną strategią
I książki
“451 stopni Fahrenheita” – dystopia, niepokojąca wizja przyszłości, która pod wieloma względami już się zmaterializowała
„Jądro ciemności” – o zbrodniach „cywilizowanej” Europy, o hańbie zbrodni w koloniach, o złu, które czasem trzymane jest w ryzach, ale kiedy indziej uwalnia się bez żadnej kontroli; jedno z arcydzieł światowej literatury bez cienia wątpliwości
„Myszy i ludzie” – przejmująca opowieść o trudach życia robotników rolnych bez majątku, stałej pracy, miejsca zamieszkania, a starających się jednak z godnością i nadzieją przejść swoją drogą istnienia
„Władca much” – powieść o dzieciach, które utraciły niewinność, nieoczekiwanie upodabniając się do najbardziej okrutnych dorosłych, filozoficzny niemal traktat o dziejach ludzkości zawieszonej wciąż między dobrem i złem, o szlachetności i nikczemności, które starają się wziąć górę jedno nad drugim
„Lot nad kukułczym gniazdem” – powieść o łamaniu niezależności myślenia, indywidualizmu przez system, przymuszaniu niepokornych przez większość do uległości, o wyrafinowanej agresji kobiet zwróconej przeciwko mężczyznom, o manipulacji, przemocy, tłamszeniu wszelkiej inności
„Dżuma” – powieść – parabola wciąż jeszcze na listach szkolnych lektur, podobna do „Nie opuszczaj mnie” w tym, że bohaterowie stają naprzeciw zła, z którym nie sposób skutecznie walczyć; rzecz o budowaniu sensu życia, gdy nic nie jest już pewne, świat chwieje się w swoich posadach, a niespodziewany koniec może nadejść w każdej chwili; wiele zdań ma charakter mądrościowych sentencji, zostaną z Wami na dłużej
“Śniadanie mistrzów czyli żegnaj, czarny poniedziałku!” i
„Rzeźnia numer pięć” – dwie powieści, w których ton, atmosfera, siła głosu są zupełnie inne niż delikatna, wyciszona aura wyznania Kathy z „Nie opuszczaj mnie” ; tu właśnie mamy do czynienia z bardziej charakterystycznym dla kultury Zachodu buntem, szałem, szaleństwem, protestem, czarnym humorem, krzykiem sprzeciwu, wołaniem o prawdę
„Stary człowiek i morze” – o przeżywaniu z godnością, w pełni i jasności widzenia, każdego dnia
„Wieża” – o odkrywaniu prawdy o heroizmie cierpienia, cichej walce z przeznaczeniem, losem, pechem, o poszukiwaniu wsparcia w sztuce, przyjaźni, religii i kontemplacji natury, arcydzieło polskiej prozy małych form,
„Mały Książę” – powiastka filozoficzna w istocie rzeczy, dzieło przynależące do nurtu egzystencjalizmu, też przecież, jak „Nie opuszczaj mnie”, o poczucie zagubienia, niepewności, samotności, przyjaźni, miłości i fatalnych nieporozumieniach
„Portret Doriana Graya” – myśl zaczerpnąłem od Oscara Wilde’a… zdanie o sięganiu pod powierzchnię i związanym z tym ryzyku
„Na wschód od Edenu” – arcymądre dzieło o ułomnościach ludzkich charakterów, winach których skutki spadają nie tylko na sprawców zła, o opieraniu się uderzeniom losu
Przypowieść, parabola – dokładne objaśnienie w bazie wiedzy
Rozsyłanie linków do materiałów z tej strony mile, naprawdę mile widziane. 😊 Aktywność Wasza wspiera działalność zawodową autora, dzięki której utrzymuje tę bazę wiedzy. Chętnych na lekcje, uczniów i rodziców, uprzejmie powiadamiam, że terminy na kolejny rok szkolny najlepiej rezerwować tuż przed wakacjami. Grafik szybko się zapełnia. Dobrze jest wysłać sms z wiadomością, oddzwonię. To najszybsza droga.
Korzystałem z wydania oficyny Albatros, cytaty stamtąd właśnie zaczerpnąłem. Wszystko w tłumaczeniu pana Andrzeja Szulca.
Kategoria: Uncategorized


